Najwyższy Trybunał Narodowy
Najwyższy Trybunał Narodowy - polski[1] sąd szczególny utworzony 18 lutego 1946 roku i działający na podstawie Dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz. U. z 1946 r. Nr 5, poz. 45 i Dz. U. z 1946 r. Nr 59, poz. 325 oraz Dz. U. z 1947 r. Nr 32, poz. 143), zajmujący się wymierzaniem kar dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców Narodu Polskiego. Trybunał procedował w latach 1946-1948.
Dekret o utworzeniu Trybunału podpisał prezydent Krajowej Rady Narodowej Bolesław Bierut, a kontrasygnowali: premier Edward Osóbka-Morawski, minister sprawiedliwości Henryk Świątkowski oraz minister bezpieczeństwa publicznego Stanisław Radkiewicz. Trybunał orzekał na podstawie całego obowiązującego po wojnie ustawodawstwa karnego (Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. — Kodeks karny, Dz. U. z 1932 r. Nr 60, poz. 571 ze zm.(art. 225, 235, 236, 246, 259 i 278); Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 września 1944 r. — Kodeks karny Wojska Polskiego, Dz. U. z 1944 r. Nr 6, poz. 27 ze zm.; przepisy szczególne, jak np. Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 16 ze zm.).
Trybunał orzekał w składzie trzech sędziów i czterech ławników powoływanych spośród posłów do KRN. Jego wyroki, podobnie jak orzeczenia Sądu Najwyższego były ostateczne i niezaskarżalne. Skazanym przysługiwało prawo do zwrócenia się o łaskę do Prezydenta. Najwyższy Trybunał Narodowy sądził w szczególności:
-
- a) osoby odpowiedzialne za przegraną Polski we wrześniu 1939 roku oraz faszyzację międzywojennej Polski,
- b) przestępców pospolitych z okresu II wojny światowej,
- c) reichsdeutschów i volksdeutschów.
Trybunał działał do 1948 roku, mimo że nie został zlikwidowany żadnym aktem prawnym[2]. Kolejne procesy przeciwko zbrodniarzom wojennym toczyły się przed sądami powszechnymi.
Spis treści |
[edytuj] Skład Najwyższego Trybunału Narodowego
[edytuj] Wymagania formalne, wybór oraz kadencja członków Trybunału
Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
[edytuj] Osoby zasiadające w Trybunale
- Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
- sędziowie:
[edytuj] Prokuratura Trybunału
- Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
- prokuratorzy:
[edytuj] Postępowanie przed Najwyższym Trybunałem Narodowym
- Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Wyroki Trybunału były ostateczne i prawomocne, a przepisy KPK dotyczące apelacji zostały wyłączone. Skazanemu przysługiwała prośba do Prezydenta Krajowej Rady Narodowej o zastosowanie prawa łaski.
W wypadku orzeczenia w wyroku skazującym kary śmierci akta sprawy wraz z opinią Trybunału trafiały do Prezydenta KRN, z możliwością skorzystania przez niego z prawa łaski.
[edytuj] Obrońcy w procesach przed Trybunałem
- Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
[edytuj] Procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym
Przed Trybunałem odbyło się siedem procesów:
- Oskarżony: Arthur Greiser.
- Proces odbył się w Poznaniu 22 czerwca - 7 lipca 1946.
- Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
- Oskarżony: Amon Göth.
- Proces w Krakowie 27 sierpnia - 5 września 1946.
- Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
- Oskarżeni: Ludwig Fischer, Ludwig Leist, Josef Meisinger, Max Daume
- Proces w Warszawie 17 grudnia 1946 - 24 lutego 1947
- Wyrok: Fischer, Meisinger, Daume - kara śmierci, Leist - 8 lat więzienia, wyroki wykonano.
- Oskarżony: Rudolf Höss.
- Oskarżeni: 40 członków załogi obozu w Oświęcimiu.
- Pierwszy Proces Oświęcimski w Krakowie 24 listopada - 16 grudnia 1947
- Wyroki: 23 wyroki śmierci, 16 wyroków pozbawienia wolności od dożywocia do 3 lat, jeden wyrok uniewinniający.
- Oskarżony: Albert Forster.
- Proces w Gdańsku 5 kwietnia - 29 kwietnia 1948
- Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
- Oskarżony: Josef Bühler.
- Proces w Krakowie 17 czerwca - 5 lipca 1948
- Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.
Dodatkowo Najwyższy Trybunał Narodowy uznał rząd Generalnego Gubernatorstwa za organizację przestępczą.
[edytuj] Akty prawne
- Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz. U. z 1946 r. Nr 5, poz. 45)
- Dekret z dnia 17 października 1946 r. o zmianie dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz. U. z 1946 r. Nr 59, poz. 325)
- Dekret z dnia 11 kwietnia 1947 r. o zmianie dekretu o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 32, poz. 143)
- tekst jednolity Dekretu o Najwyższym Trybunale Narodowym zamieszczony w Obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 1946 r. (Dz. U. z 1946 r. Nr 59, poz. 327)
[edytuj] Literatura
- Tadeusz Cyprian, Jerzy Sawicki, Siedem procesów przed Najwyższym Trybunałem Narodowym, Poznań 1962.
- Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944-1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002.
Przypisy
- ↑ Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944-1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002, s. 37; Marian Kallas, Historia ustroju Polski X-XX w., PWN, Warszawa 2001, s. 496; Najwyższy Trybunał Narodowy, [w:] Wielka encyklopedia PWN, t. 18, Warszawa 2003, s. 303.
- ↑ Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944-1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002, s. 49.
