Gdańsk

Gdańsk
Widok na Główne Miasto – Ratusz, Rybackie Pobrzeże, Panienka z Okienka, Neptun, Kamienice przy Długim Targu, Most im. Jana Pawła II w Gdańsku
Herb Gdańska Flaga Gdańska
Dewiza: Nec temere, nec timide (Bez strachu, lecz z rozwagą)
Województwo	pomorskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Gdańsk miejska
Założono	VII wiek
Prawa miejskie	1263
Prezydent miasta	Paweł Adamowicz
Powierzchnia	261,68[1] km²
Wysokość	od -1 m do 180 m n.p.m.
Ludność (31.12.2009) • liczba • gęstość • aglomeracja	456 591[2] ▲ 1 716,9 os./km² 1 235 000
Strefa numeracyjna	+48 58
Kod pocztowy	80-008 do 80-958
Tablice rejestracyjne	GD
Położenie na mapie Polski Gdańsk
54°22'N 18°38'E / 54.367, 18.633Na mapach: 54°22'N 18°38'E / 54.367, 18.633
TERC (TERYT)	2261011
SIMC	0933016
Miasta partnerskie	Astana (Kazachstan) Barcelona (Hiszpania) Brema (Niemcy) Cleveland (Stany Zjednoczone Helsingor (Dania) Kaliningrad (Federacja Rosyjska) Kalmar (Szwecja) Marsylia (Francja) Nicea (Francja) Odessa (Ukraina) Rotterdam (Holandia) Rouen (Francja) Sefton (Wielka Brytania) St. Petersburg (Federacja Rosyjska) Turku (Finlandia) Wilno (Litwa) Szanghaj (Chiny) Palermo (Włochy)
Hasło promocyjne: Morze możliwości
Urząd miejski ul. Nowe Ogrody 8/12 80-803 Gdańsk
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Gdańsk, (wymowa ^?/i, IPA: /gdaɲsk/, kaszb. Gduńsk^[3], niem. Danzig, łac. Dantiscum, Dantis, Gedanum^[4], jid. דאַנץ – danc) – miasto portowe w Polsce nad Morzem Bałtyckim, położone u ujścia Motławy do Wisły nad Zatoką Gdańską. Wraz z Gdynią i Sopotem tworzy Trójmiasto. Centrum kulturalne, naukowe i gospodarcze oraz węzeł komunikacyjny północnej Polski, stolica województwa pomorskiego oraz archidiecezji gdańskiej.

Gdańsk z 456 591 mieszkańcami^[2] zajmuje szóste miejsce pod względem liczby ludności, a z 261,7 km² siódme pod względem powierzchni^[1]. Aglomerację gdańską, w skład której oprócz Trójmiasta wchodzą między innymi Pruszcz Gdański, Reda, Rumia i Wejherowo, zamieszkuje ok. 1 235 000 mieszkańców^[5].

Jest jednym z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Gdańsk posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych, jest również miastem królewskim i hanzeatyckim, swego czasu najludniejszym i najbogatszym w Rzeczypospolitej^[6]. Pierwsza wzmianka o Gdańsku pochodzi z 997 r. i tę datę często przyjmuje się umownie jako początek dziejów miasta chociaż już w VII wieku była tu osada rybacka^[7]. Gdańsk uznawany jest za symboliczne miejsce wybuchu II wojny światowej oraz początku upadku komunizmu w Europie Środkowej.

W Gdańsku będą rozgrywane mecze podczas mistrzostw koszykarek EuroBasket Women 2011 oraz Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2012. Miasto kandyduje także do zdobycia tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w 2016 roku.

Spis treści 1 Geografia 1.1 Warunki naturalne 1.2 Klimat 2 Historia 2.1 Toponimia 2.2 Średniowiecze 2.3 Dzieje nowożytne (XVI – XIX wiek) 2.4 Historia najnowsza (XX – XXI wiek) 3 Architektura 4 Ludność 5 Gospodarka 6 Edukacja 6.1 Uczelnie 6.2 Organizacje regionalne i naukowe 6.3 System stypendialny 7 Kultura 7.1 Sport 8 Media 8.1 Prasa 8.2 Stacje radiowe 9 Kościoły i związki wyznaniowe 10 Polityka i administracja 10.1 Posłowie do Parlamentu Europejskiego z Gdańska 10.2 Posłowie na Sejm z okręgu gdańskiego 11 Podział administracyjny 12 Komunikacja i transport 12.1 Układ drogowy 12.2 Transport publiczny 12.3 Transport lotniczy i żegluga morska 12.4 Transport kolejowy 13 Gdańszczanie 14 Miasta partnerskie 15 Zobacz też 16 Przypisy 17 Linki zewnętrzne

[edytuj] Geografia

[edytuj] Warunki naturalne

Miasto jest położone nad Zatoką Gdańską, u ujścia Motławy do Wisły. Gdańsk leży na Żuławach Wiślanych, nadbrzeżna jego cześć na Mierzei Wiślanej, a zachodnie jego krańce na Pobrzeżu Kaszubskim i Pojezierzu Kaszubskim. Położenie Gdańska w obrębie czterech odmiennych jednostek fizyczno-geograficznych powoduje duże zróżnicowanie przestrzenne warunków środowiska przyrodniczego na jego terenie^[8]. Na ukształtowanie terenu, układ hydrograficzny i parametry klimatyczne wpływa ponadto położenie miasta w strefie nadmorskiej charakteryzującej się specyficznym oddziaływaniem morza na środowisko przyrodnicze lądu.

Do najważniejszych zasobów przyrodniczych miasta należy duża powierzchnia zieleni. Tereny lasów i zieleni^[9] zajmują w Gdańsku łącznie 24% powierzchni całkowitej miasta^[8].

[edytuj] Klimat

Miesiąc	I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	IX	X	XI	XII
Najwyższa średnia temperatura dzienna (°C)	+1,4	+2,1	+5,5	+10,1	+15,6	+19,0	+21,0	+21,3	+16,9	+12,0	+6,0	+2,9
Najniższa średnia temperatura dzienna (°C)	-3,4	-3,0	-0,5	+2,7	+7,4	+11,0	+13,3	+13,1	+9,7	+5,8	+1,5	-1,6
Opady atmosferyczne (mm)	24,6	17,9	22,4	29,5	48,9	63,5	66,7	55,8	54,9	47,4	42,3	33,7
Liczba dni deszczowych	15	13	13	11	12	13	13	12	14	14	16	16
Źródło: Światowa Organizacja Meteorologiczna

[edytuj] Historia

 Osobne artykuły: Historia Gdańska, Kalendarium historii Gdańska, Historia Żydów w Gdańsku.

[edytuj] Toponimia

Nazwa jest pochodzenia słowiańskiego – prasłowiański rdzeń *gъd oznaczał teren wilgotny, mokradła, być może mokry las. Dokładna etymologia nie została ustalona jednoznacznie. Pierwsza wzmianka o Gdańsku pochodzi z Żywotu Świętego Wojciecha, który opisuje wizytę biskupa na tym terenie wiosną 997. W dokumencie nazwa Gdańska zapisana jest jako Gyddanyzc^[10].

W swej historii miasto nosiło także nazwy Kdansk, Gdanzc, Dantzk, Dantzig, Dantzigk, Danzig, Dantiscum, Dantzick i Gedanum.

[edytuj] Średniowiecze

Badania archeologiczne wskazują na istnienie w tym miejscu osady rzemieślniczo-rybackiej już w VII wieku. W X wieku Mieszko I przyłączył Pomorze Wschodnie z Gdańskiem i Zachodnie ze Szczecinem i Kołobrzegiem do Polski. Po zwycięskiej wojnie z Pomorzanami Bolesław III Krzywousty odzyskał dla Polski całe Pomorze Zachodnie i zdobył Pomorze Przednie. W 1217 i 1227 miały miejsce wyprawy pomorskie Leszka Białego i ustanowiono zwierzchność Polski nad Pomorzem Gdańskim. Po objęciu rządów na Pomorzu Gdańskim przez Świętopełka II, nastąpił okres uniezależnienia się regionu. W 1263 miasto otrzymało prawa miejskie wzorowane na prawie lubeckim. W 1271 Brandenburczycy zajęli miasto. Mściwój II dzięki pomocy Bolesława Pobożnego odzyskał miasto szturmem w 1272. 15 lutego 1282 w wyniku układu w Kępnie władca Wielkopolski, Przemysł II, uzyskał zwierzchnictwo nad Pomorzem Gdańskim.

W sierpniu 1308 Brandenburczycy opanowali miasto bez grodu, obronionego przez sędziego Boguszę. Krzyżacy wezwani przez Łokietka do pomocy przy usunięciu Brandenburczyków zajęli już w październiku część grodu i po nadejściu posiłków zaatakowali miasto. 13 listopada 1308, po wycofaniu się Brandenburczyków, Krzyżacy dokonali rzezi mieszkańców. W 1343 zawarto układ pokojowy z Krzyżakami, w wyniku którego król Kazimierz III Wielki zrzekł się Pomorza Gdańskiego. W tym samym roku prawa miejskie otrzymało Główne Miasto. 31 lipca 1346 wielki mistrz krzyżacki Heinrich IV Dusemer von Arfberg wydał dokument, który zlikwidował resztki działania prawa miejskiego według wzoru lubeckiego i zastąpił je prawem chełmińskim. W 1361 Gdańsk dołączył do Związku Miast Hanzeatyckich. W 1361, 1378, 1411 i 1416 wybuchały powstania antykrzyżackie, krwawo tłumione.

W 1410, po klęsce Zakonu Krzyżackiego w Bitwie pod Grunwaldem, gdańska rada postanowiła uznać władzę Władysława Jagiełły, za co uzyskał liczne przywileje. Rok później Jagiełło w wyniku traktatu w Toruniu uwolnił Gdańsk od złożonej mu przysięgi. Gdańsk dotknęły represje ze strony Krzyżaków.

14 marca 1440 Gdańsk przystąpił do Związku Pruskiego. 11 lutego 1454, po 146 latach, zakończył się okres panowania Krzyżaków w Gdańsku. 6 marca tego roku król Kazimierz IV Jagiellończyk na wniosek poselstwa Związku Pruskiego, wcielił Gdańsk do Polski, udzielając mu jednocześnie przywileju bicia własnej monety. Gdańsk został zwolniony z prawa nabrzeżnego, a także dopuszczono przedstawicieli ziem pruskich do elekcji króla Polski. Był to okres, w którym Gdańsk stał się jednym z najbogatszych miast na świecie. Gdańsk przystąpił do wojny trzynastoletniej w 1455; gdańszczanie złożyli hołd Kazimierzowi Jagiellończykowi, a 25 maja 1457 miasto otrzymało Wielki Przywilej, zapewniający swobodny przywóz towarów Wisłą z Polski, Litwy i Rusi bez konieczności kontroli oraz inne przywileje, które miały wynagrodzić miastu wkład w wojnę. Zawarcie w 1466 pokoju toruńskiego zagwarantowało Pomorzu Gdańskiemu oraz Warmii pozostanie przy Polsce. W 1467 król zlikwidował urząd gubernatora i powołał na wzór Korony tytuł capitaneus Prussiae Generalis. Utworzone zostało województwo pomorskie.

[edytuj] Dzieje nowożytne (XVI – XIX wiek)

W czasie wojny polsko-krzyżackiej 1519-1521, w dniach 8 – 10 listopada 1520 posiłkujący krzyżaków niemieccy landsknechci ostrzelali Gdańsk z Biskupiej Górki. W 1525 miał miejsce tumult gdański – wystąpienie luterańskiego pospólstwa i plebsu przeciwko burmistrzowi Eberhardowi Ferberowi, które obaliło stary magistrat. 17 kwietnia 1526 król Zygmunt wkroczył do Gdańska na czele 8-tysięcznego wojska, rozkazał ściąć buntowników i rozszerzył uprawnienia swojego burgrabiego. Król Zygmunt August specjalnym dekretem tolerancyjnym dla Gdańska z 1557 uspokaja nastroje społeczne i kładzie kres walkom religijnym w mieście. 16 grudnia 1577 Stefan Batory potwierdził przywileje miasta i rozszerzył tolerancję religijną na inne wyznania. Gdańsk stał się schronieniem dla obcokrajowców prześladowanych w swoich krajach za przekonania religijne wśród których były osoby wybitne i uzdolnione.

28 listopada 1627 na redzie gdańskiej rozegrała się morska bitwa pod Oliwą. 3 maja 1660 zawarcie pokoju oliwskiego zakończyło okres potopu szwedzkiego.

Gdańsk był głównym punktem oporu zwolenników Stanisława Leszczyńskiego w czasie wojny o sukcesję polską. Od lutego do września 1734, był oblegany przez Rosjan i częściowo zniszczony przez ostrzał artyleryjski. Królestwo Prus zajęło w 1772 niektóre majątki Gdańska oraz Nowy Port. 23 stycznia 1793 Prusy dokonały zaboru Gdańska.

26 maja 1807 wojska napoleońskie zdobyły miasto. 9 lipca 1807 na mocy postanowień traktatu w Tylży, utworzono pierwsze Wolne Miasto Gdańsk. Od lutego 1814 Gdańsk ponownie znalazł się pod panowaniem Prus, co zostało potwierdzone na kongresie wiedeńskim w 1815. Do połowy XIX wieku nastąpił ogólny upadek miasta. Po 1850, gdy utworzono połączenia kolejowe z Bydgoszczą, Szczecinem i Berlinem, a następnie z Warszawą – stopniowo sytuacja miasta się poprawiała.

[edytuj] Historia najnowsza (XX – XXI wiek)

Od 1920, na mocy traktatu wersalskiego Gdańsk ponownie stał się Wolnym Miastem.Polska odpowiadała za politykę zagraniczną i obronną miasta, koleje, pocztę, miała także składnicę wojskową na Westerplatte, prawo swobodnego używania portu gdańskiego, a samo miasto było w unii celnej z Polską. Według szacunków w 1923 ludność polska mogła stanowić 15% mieszkańców miasta^[11], a w 1939 – ok. 10%^[12]. W 1925 na terenie Wolnego Miasta została utworzona archidiecezja gdańska. W 1933, po dojściu nazistów do władzy i utworzeniu III Rzeszy, rozpoczęły się prowokacje antypolskie oraz prześladowania polskich działaczy i organizacji.

1 września 1939 salwa z okrętu Schleswig-Holstein na Westerplatte była drugim tuż po bombardowaniu Wielunia atakiem na Polskę rozpoczynającym II wojnę światową. Na początku II wojny światowej Gdańsk stanowił silny ośrodek polskiej konspiracji, ale wielu konspiratorów zginęło na skutek denuncjacji gdańskich Niemców^[13].

Pod koniec marca 1945 wojska radzieckie i polskie wchodzące w skład II Frontu Białoruskiego przystąpiły do szturmu na miasto. 30 marca 1945 miasto zostało zdobyte i w znacznej części zniszczone. Zniszczeniu uległo m.in. 90% zabytkowego śródmieścia, przy czym szacuje się, że ok. połowy zniszczeń powstało w rezultacie nalotów lotniczych w trakcie wojny bądź ostrzału artyleryjskiego podczas walk, zaś drugą połowę stanowiło burzenie miasta przez wojska sowieckie^{[12][14][15][16]}.

W rezultacie konferencji poczdamskiej Gdańsk wrócił do Polski. 9 lipca 1945 po raz pierwszy zebrała się Miejska Rada Narodowa^[12]. Od 1946 Gdańsk był siedzibą województwa gdańskiego.

Spośród pozostałych w mieście mieszkańców Wolnego Miasta, ludość niemiecka (ok. 120-130 tys. osób w połowie 1945) w zdecydowanej większości została wysiedlona, zaś ludność polska, po zajęciu Wolnego Miasta przez III Rzeszę zmuszona do podpisania Volkslisty, zobowiązana była poddać się procedurze weryfikacji organizowanej przez nowe władze. Od połowy 1945 Gdańsk był celem licznych transportów repatriantów z Kresów Wschodnich^[12].

Podczas wydarzeń Grudnia 1970, rozpoczął się strajk w Stoczni Gdańskiej. Doszło do walk ulicznych i starć z organami bezpieczeństwa, a w efekcie do podpalenia gmachu KW Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w czasie trwającego wiecu protestacyjnego.

31 sierpnia 1980 podpisano porozumienia sierpniowe kończące falę protestów robotniczych i strajków. Porozumienie gwarantowało między innymi powstanie pierwszych niezależnych związków zawodowych. Wydarzenia te przyjmuje się jako początek procesu obalenia systemu komunistycznego we Europie Wschodniej. W 1987 do Gdańska z wizytą przybył Jan Paweł II.

W 1992 diecezja gdańska została podniesiona do rangi archidiecezji. 24 listopada 1994 podczas koncertu w hali Stoczni Gdańskiej wybuchł pożar, w którym śmierć poniosło 7 osób, a 300 zostało rannych. 17 kwietnia 1995 doszło do eksplozji gazu i zawalenia się wieżowca mieszkalnego, w wyniku czego zginęły 22 osoby. W 1997 uroczyście obchodzono 1000-lecie Gdańska.

2 września 2002 w Dworze Artusa odbyło się uroczyste wręczenie władzom Gdańska Honorowej Flagi Rady Europy. Z rąk Benno Zierera, członka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy flagę odebrali prezydent Gdańska Paweł Adamowicz oraz przewodniczący Rady Miasta Gdańska Bogdan Oleszek. Wieczorem Honorową Flagę Rady Europy wciągnięto na maszt na Nowym Ratuszu. Wyróżnienie stanowić miało wyraz uznania dla aktywności miasta w rozwijaniu kontaktów z zagranicznymi miastami partnerskimi oraz jest swoistą nagrodą za dokonania Gdańska w dziedzinie promocji idei jedności europejskiej^[17].

W 2005 odbyły się oficjalne uroczystości z okazji 25-lecia powstania Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność". Wśród wielu konferencji, wystaw i pokazów, na terenie Stoczni Gdańskiej odbył się koncert Jean Michela Jarre'a, który zgromadził ponad 100 tysięcy widzów.

[edytuj] Architektura

 Osobny artykuł: Zabytki Gdańska.

90% posiadającej bezcenne walory architektoniczne i urbanistyczne zabudowy śródmieścia Gdańska zostało zniszczone podczas działań wojennych, w szczególności w wyniku walk o miasto w marcu 1945^[12].

Gdańsk stanowi jeden z najcenniejszych zespołów zabytkowych w Polsce^[18], pomimo że prawie całe historyczne śródmieście zostało odbudowane po ostatniej wojnie^[12], a znaczna część zabytków ruchomych uległa zniszczeniu bądź rozproszeniu^[19]. Pod koniec średniowiecza Gdańsk stał się najważniejszym ośrodkiem artystycznym na Pomorzu^[20]. W okresie renesansu i baroku działali tutaj wybitni twórcy, np. Willem, Abraham i Izaak van den Blocke, Antoni van Obberghen, Andreas Schlüter.

Najważniejsze zabytki Gdańska znajdują się na Głównym Mieście (Ratusz Głównego Miasta, Dwór Artusa, Dom Uphagenów) i Starym Mieście (Wielki Młyn, Ratusz Starego Miasta, kościół św. Katarzyny), główne znajdują się wzdłuż Drogi Królewskiej reprezentacyjnej ulicy Gdańska – Długiej. Na Głównym Mieście znajduje się również Bazylika Mariacka Wniebowzięcia NMP największa średniowieczna świątynia z cegły w Europie. Do 1939 roku istniała Wielka Synagoga.

Do ważnych miejsc w Gdańsku należy również Westerplatte, Twierdza Wisłoujście oraz Oliwa, gdzie znajduje się zespół katedralny.

Zabytki Gdańska znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.

 Zobacz też: synagogi Gdańska i Pomniki w Gdańsku.

[edytuj] Ludność

• 1939 – 250 000
• 1946 – 117 894 (spis powszechny)
• 1950 – 194 633 (spis powszechny) ▲
• 1955 – 242 854
• 1960 – 286 940 (spis powszechny) ▲
• 1970 – 365 600 (spis powszechny) ▲
• 1975 – 420 977 ▲
• 1980 – 456 707 ▲
• 1985 – 468 616 ▲
• 1990 – 465 143 ▼
• 1995 – 463 019 ▼
• 1996 – 462 336 ▼
• 1997 – 461 354 ▼
• 1998 – 458 988 ▼
• 1999 – 457 937 ▼
• 2000 – 456 574 ▼
• 2001 – 455 464 ▼
• 2002 – 461 653 (spis powszechny) ▲
• 2003 – 461 011 ▼
• 2004 – 459 072 ▼
• 2005 – 458 053 ▼
• 2006 – 456 658 ▼
• 2008 – 455 581 ▼
• 2009 – 456 591 ▲

[edytuj] Gospodarka

Gdańsk jest jednym z najważniejszych ośrodków gospodarczych w rejonie Morza Bałtyckiego. Już pierwsze przekazy dowodzące istnienia miasta, jak "Żywot Świętego Wojciecha" z 997, mówią o grodzie, mieście; ówczesny Gdańsk musiał być więc ludną osadą. Gród prowadził działalność handlowo-targową, z rybołówstwem, zbieractwem bursztynu i portem morskim. W 1235 roku Gdańsk otrzymał prawa miejskie w wyniku silnego rozwoju za czasów Świętopełka. Najwyższe stosunki handlowe Gdańsk utrzymywał z Lubeką, skąd przywożono sól oraz sukno, a wywożono zboże i drewno.

W następnym okresie pomimo zdobycia Gdańska przez Krzyżaków w 1309 miasto dalej się rozwijało, aż do roku 1390 kiedy nastąpił spór pomiędzy Polską i zakonem. Wcześniej Gdańsk stał się członkiem Hanzy, pośredniczył w handlu zagranicznym Polski pobierając tzw. funtowe. Do gdańskiego portu przybijało coraz więcej statków, powstały wielkie spichlerze oraz wielki żuraw wybudowany w 1367. Gdańsk prześcignął inne miasta dolnej Wisły jak Elbląg, Toruń czy Chełmno. Stał się również przodującym miastem w Hanzie.

Po zakończeniu wojny i podpisaniu pokoju toruńskiego nastąpił okres związku z Polską. Gdańsk uzyskał liczne przywileje: szeroką autonomię w dziedzinie finansowej, administracyjnej i sądowniczej. Przyznano prawo wydawania statutów tzw. wilkierzy – przepisów normujących życie miejskie, przede wszystkim handlowe. Ponadto Gdańsk otrzymał prawo bicia własnej monety w złocie i srebrze. W tym czasie Gdańsk wprowadził nowe cło, palowe, w celu zwiększenia swoich dochodów. Nastąpił złoty okres rozwoju gospodarczego miasta. Gdańsk stał się monopolistą w handlu zagranicznym Polski, pośrednicząc w transakcjach eksportowo-importowych. Prowadził wówczas wymianę handlową na dużą skalę, handlował z niemieckimi miastami hanzeatyckimi: Hamburgiem, Lüneburgiem, Wismarem, Rostockiem, duńskimi i szwedzkimi, skąd sprowadzano: śledzie, futra, żelazo i wywożono: sól, piwo, wino, owoce południowe i towary przemysłowe. Podobne transakcje Gdańsk zawierał na wschodnim wybrzeżu Bałtyku z Rewlem, Parnawą, Dorpatem, Rygą i Nowogrodem. Duże znaczenie miały kontakty kupców z Brugią, dokąd wywozili: zboże, drewno, futra, ołów, miedź węgierską, żelazo szwedzkie i przywozili: sukno flandryjskie, wino, oliwę, owoce południowe. Następnie przenieśli swoje kontakty handlowe do Antwerpii i Amsterdamu. Również handlowano z Anglią, Francją oraz Hiszpanią i Portugalią. Udział Gdańska w ogólnym handlu w rejonie Bałtyku osiągnął 30%.

Na początku XVII wieku Gdańsk pod względem wielkości dorównał Lubece. Na krótko przed potopem Gdańsk, liczący 77 000 mieszkańców^[21], stał u szczytu rozkwitu. Następne lata obniżyły wartość handlu, Europa Zachodnia zmniejszała zapotrzebowanie na zboże z Gdańska, liczne wojny zniszczyły miasto, w końcu doszło do zaborów i utraty samodzielności. W celu odwrócenia złej koniunktury Gdańsk utworzył Izbę Handlową, oddano na cele giełdy towarowej Dwór Artusa, utrzymywano swoich agentów handlowych w stolicach większych państw i chętnie przyjmowano obcych agentów i konsulów innych państw.

W połowie XVII wieku zatrudnienie znajdowało 8000 robotników, natomiast w efekcie recesji w połowie XVIII wieku zaledwie kilkuset. Następował zmierzch miasta. W XIX wieku życie gospodarcze miasta tkwiło w zastoju. Po utworzeniu połączenia kolejowego z Bydgoszczą w 1852 stopniowo sytuacja gospodarcza się poprawiała. W 1870 dodatkowo utworzono nowe połączenia kolejowe ze Szczecinem i Berlinem, a w 1877 z Warszawą. W 1873 powstała pierwsza linia tramwaju konnego do Oliwy.

Nie pomagały nawet środki Prus przeznaczane na podniesienie handlu. Gdańsk bez zaplecza gospodarczego Polski nie miał warunków do rozwoju. Starano się jednak różnymi środkami poprawić niekorzystną sytuację – w 1870 utworzono nowe połączenia kolejowe ze Szczecinem i Berlinem, a w 1877 z Warszawą. W 1873 powstała pierwsza linia tramwaju konnego do Oliwy. Po kolejnych decyzjach z końca XIX wieku, znoszących cła tranzytowe, nastąpił stopniowy rozwój eksportu (głównie zboża i drewna), towarzyszyła temu rozbudowa gdańskiego portu i rozbudowa przemysłu (stocznie, fabryki i zakłady naprawy taboru kolejowego).

W latach 1871-1897 założono pierwszą sieć kanalizacyjną, następnie rozpoczęto budowę Instalacja wodnaów. W 1853 wybudowano gazownię, w latach 1897 elektrownię, a w okresie od 1895-1896 pierwsze elektryczne linie tramwajowe. W połowie XIX wieku rozwijała się także nauka, w 1849 w Gdańsku działało 46 szkół elementarnych i 8 szkół średnich, w 1904 otwarto politechnikę.

Dopiero koniec I wojny światowej oraz powstanie Wolnego Miasta Gdańska z wolną Polską umożliwiło wejście w kolejną fazę rozwoju miasta.

Liczba statków wchodzących do/wychodzących z portu w Gdańsku^{[potrzebne źródło]}:

• 1912 – 5966
• 1925 – 7944
• 1926 – 11870
• 1927 – 13892

Biorąc pod uwagę tonaż statków wzrósł on w 1930 o 322% w stosunku do roku 1912. Przed wojną 1914-1918, podrzędny port, mniejszy od portu Brema, Szczecin, Ryga, Kopenhaga czy Sztokholm, wysunął się na pierwsze miejsce wśród portów nad Bałtykiem. Dopiero przyczyny polityczne, znaczny wpływ Republiki Weimarskiej na Wolne Miasto Gdańsk, spowodowały podjęcie decyzji o budowie portu w Gdyni, który do II wojny światowej prześcignął port w Gdańsku.

Po wojnie nastąpiła odbudowa miasta, istniejący przemysł sprzed wojny został odtworzony i rozbudowany. Odbudowano Port Gdańsk wewnętrzny oraz powstał nowy port zewnętrzny zwany Portem Północnym. Zostały odbudowane stocznie. Pojawiły się nowe gałęzie gospodarki jak: przemysł precyzyjny i elektroniczny, informatyka.

[edytuj] Edukacja

[edytuj] Uczelnie

W Gdańsku swą siedzibę ma 14 szkół wyższych^[22]. W 2008 roku studiowało na nich łącznie 78 626 studentów^[22], co czyni z Gdańska jeden z najważniejszych ośrodków akademickich w Polsce.

• Uniwersytet Gdański – powołany 20 marca 1970, z połączenia Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (28 584 studentów).
• Politechnika Gdańska – jedna z najstarszych uczelni technicznych w Polsce. Założona 6 października 1904 roku. Jako uczelnia polska funkcjonuje od 24 maja 1945 (21 638 studentów).
• Gdański Uniwersytet Medyczny – najstarsza samodzielna uczelnia medyczna w Polsce, założona w 1945, jej historia sięga 1454 roku^[23]. (4 936 studentów).
• Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Gdańsku (3878 studentów)
• Wyższa Szkoła Bankowa (3799 studentów)
• Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu (w skrócie AWFiS) – jest dwuwydziałową uczelnią z siedzibą w Gdańsku Oliwie (3784 studentów).
• Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna (3737 studentów)
• Ateneum – Szkoła Wyższa (2600 studentów).
• Wyższa Szkoła Zarządzania (2405 studentów)
• Gdańska Wyższa Szkoła Administracji (1041 studentów)
• Akademia Sztuk Pięknych działalność rozpoczęła tuż po wojnie w 1945. Obecnym rektorem jest prof. Ludmiła Ostrogórska (784 studentów).
• Akademia Muzyczna – założona w 1947 r. W roku 2007-2008 obchodziła Jubileusz 60-lecia (655 studentów).
• Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna (556 studentów)
• Gdańskie Seminarium Duchowne
• Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych – Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny PJWSTK w Gdańsku

[edytuj] Organizacje regionalne i naukowe

• Centrum Obsługi Przedsiębiorcy (COP), choć funkcjonował od kwietnia 2005, oficjalnie zostało utworzone 30 maja 2005.COP jest wyspecjalizowaną jednostką informacyjną w Urzędzie Miejskim w Gdańsku, będąca innowacyjnym w skali kraju projektem typu one stop shop. Centrum zlokalizowane jest w Zespole Obsługi Mieszkańców UMG nr 1 w Gdańsku przy ul.Partyzantów 74. Podstawowym zadaniem gdańskiego COP jest udzielanie informacji i pomoc w wypełnianiu wniosków dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą, co pozwala na skrócenie czasu procedury rejestrowania firmy.
• Instytut Bałtycki zajmuje się zagadnieniami dotyczącymi wybrzeża krajów nadbałtyckich i gospodarką morską, stosunkami polsko-niemieckimi i polsko-skandynawskimi.
• Gdańskie Towarzystwo Naukowe
• Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową
• Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa w Gdańsku

[edytuj] System stypendialny

W 2005 Gdańsk stał się pierwszym miastem w Polsce, które przyznaje stypendia na studia zagraniczne. Stypendium Naukowe im. Gabriela Daniela Fahrenheita jest przeznaczone dla absolwentów matury międzynarodowej oraz wybitnych maturzystów w celu pokrycia kosztów studiów na zagranicznych uczelniach.

[edytuj] Kultura

 Osobny artykuł: Kultura w Gdańsku.

Gdańsk jest jednym z największych ośrodków kulturalnych w północnej Polsce. Działa tu kilka teatrów, siedem kin, Opera, i filharmonia. Dla turystów równie ważna jest możliwość zwiedzania ogromnej liczby muzeów, dokumentujących burzliwą przeszłość miasta. Gdańsk to również ważny ośrodek chóralny z bogatą przeszłością w którym aktywnie działa kilka grup. Prestiż miasta dodatkowo podnoszą różnego rodzaju festiwale i imprezy począwszy od Festiwalu Szekspirowskiego, przez Jarmark św. Dominika aż po Festiwal Dobrego Humoru czy organizowany przez Europejskie Centrum Solidarności interdyscyplinarny festiwal All About Freedom Festival. Gdańsk jest kandydatem do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2016.

[edytuj] Sport

Do gdańskich klubów sportowych zalicza się:

• Lechia Gdańsk
  • Ośrodek Szkolenia Piłkarskiego Lechia Gdańsk (ekstraklasa w sezonie 2008/2009)
  • Rugby Club Lechia Gdańsk

• Gedania Gdańsk – założona w 1922 roku jako polski wielosekcyjny klub sportowy w Wolnym Mieście Gdańsku. Obecnie funkcjonują sekcje siatkówki, piłki nożnej i wioślarstwa.
  • sekcja siatkówki kobiet Gedania Gdańsk (Liga Siatkówki Kobiet w sezonie 2006/07) i Energa Gedania II Gdańsk
  • sekcja piłki nożnej (V liga w sezonie 2006/07)

• Gdański Klub Żużlowy "Wybrzeże" powstał w 2006 roku; kontynuuje tradycje Gdańskiego Klubu Sportowego "Wybrzeże", działającego w latach 1945-2005.
  • sekcja żużlowa (I liga w sezonie 2010)

• Polonia Gdańsk powołany 27 września 1945 roku – początkowo nosił nazwę "NIT". Pierwsze mecze rozgrywano na wyspie Ostrów, a "dojazd" na żużlowe boisko odbywał się łodzią.
  • sekcja piłki nożnej mężczyzn (V liga w sezonie 2006/07)

• Stoczniowiec Gdańsk – klub hokejowy występujący w rozgrywkach hokejowej Ekstraligi. Swoje mecze rozgrywa w hali Olivia.
  • sekcja hokeja na lodzie (Ekstraklasa w sezonie 2006/07)
  • łyżwiarstwo figurowe

• Trefl Gdańsk – męska drużyna siatkarska z Gdańska powstała w 2005 roku z inicjatywy właściciela firmy Trefl S.A. – Kazimierza Wierzbickiego.
  • sekcja siatkówki mężczyzn (I liga w sezonie 2007/08)

• GTS Gdańsk – klub siatkarski założony w 2005 roku.
  • sekcja siatkówki mężczyzn (II liga w sezonie 2006/07)

• TKKF Stoczniowiec Gdańsk – sekcja bokserska, kick-bokserska, muay thai, tenis stołowy, tenis ziemny
• TKKF Rozstaje Gdańsk – sekcja LA joggingu, p.nożna, sporty i zajęcia III wieku, kursy instruktorskie, itd

• UKS Jasieniak – uczniowski klub sportowy o profilu siatkarskim

• Żabi Kruk
  • klub kajakowy o profilu turystycznym

• SMS Gdańsk – zespół piłki ręcznej mężczyzn (I liga w sezonie 2006/07)

• Spójnia Gdańsk

• AZS AWFiS Gdańsk
  • sekcja piłki ręcznej kobiet AZS AWFiS Gdańsk (Ekstraklasa w sezonie 2006/07)
  • sekcja piłki ręcznej mężczyzn AZS AWFiS Gdańsk (I liga w sezonie 2006/07)
  • sekcja szermierki SIETOM AZS AWFiS Gdańsk
  • ponadto sekcje: gimnastyki, judo, lekkiej atletyki, pływania, rugby, tenisa stołowego, wioślarstwa, żeglarstwa

• Champion Gdańsk
  • sekcja kick-boxingu
  • sekcja muay thai

• GKS Morena – piłkarski klub sportowy występujący w B-klasie

[edytuj] Media

• Portal Regionalny Trojmiasto.pl
• Telewizja Regionalna Pomorska.TV
• Portal MM Moje Miasto Trójmiasto MMTrojmiasto.pl

[edytuj] Prasa

• Dziennik Bałtycki
• Gazeta Wyborcza – oddział Trójmiasto
• Echo Miasta – oddział Trójmiasto
• Nasze Morze
• Pomorski Kurier Nieruchomości

[edytuj] Stacje radiowe

Lokalne stacje radiowe nadawane z Gdańska:

Stacja radiowa	Rok rozpoczęcia emisji[24]	Typ emisji[25]
Radio Gdańsk	1945	Naziemna – 103,7 MHz
Radio Eska Trójmiasto	2008	Naziemna – 94,6 MHz
Radio Kaszëbë	2004	Naziemna – 92,3 MHz
Radio Plus Gdańsk	1992	Naziemna – 101,7 MHz
Radio RMF Maxxx Trójmiasto	2008	Naziemna – 96,4 MHz
Radio Złote Przeboje	2004	Naziemna – 103,0 MHz

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-06. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

[edytuj] Polityka i administracja

Gdańsk jest stolicą i największym miastem województwa pomorskiego. Administracja miasta to nie tylko Urząd Miejski, ale również wiele innych podmiotów organizacyjnych podległych władzom miasta. Należą do nich m.in. takie jednostki jak: Zarząd Dróg i Zieleni, Zarząd Transportu Miejskiego, Straż Miejska, Biuro Rozwoju Gdańska (planowanie przestrzenne), Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Miejski Dom Kultury. Ponadto Miastu podlega ponad 200 placówek oświatowych.

[edytuj] Posłowie do Parlamentu Europejskiego z Gdańska

• Janusz Lewandowski, PO, ekonomista, były minister przekształceń własnościowych
• Jarosław Wałęsa, PO
• Tadeusz Cymański, PiS

[edytuj] Posłowie na Sejm z okręgu gdańskiego

Okręg obejmuje obszary powiatów: gdańskiego, kwidzyńskiego, malborskiego, nowodworskiego, starogardzkiego, tczewskiego, sztumskiego oraz miast na prawach powiatu: Gdańsk i Sopot. Liczba posłów wybieranych w tym okręgu wyborczym wynosi 12.

[edytuj] Podział administracyjny

 Osobne artykuły: Jednostki morfogenetyczne Gdańska, Dzielnice Gdańska.

Gdańsk, decyzją Rady Miasta, podzielony jest na 30 jednostek zwanych dzielnicami. Mieszkańcy dzielnic mają prawo tworzyć jednostki pomocnicze gminy – Rady Osiedli. W Gdańsku działa 10 Rad Osiedli. Utworzono je w dzielnicach Brzeźno, Kokoszki, Krakowiec-Górki Zachodnie, Letnica, Młyniska, Olszynka, Osowa, Rudniki, Strzyża oraz Wyspa Sobieszewska.

[edytuj] Komunikacja i transport

[edytuj] Układ drogowy

Gdańsk leży na skrzyżowaniu ważnych drogowych szlaków komunikacyjnych. W mieście spotykają się trasy europejskie E28 (trasa europejska), E75 (trasa europejska) oraz E77 (trasa europejska). Na terenie Gdańska rozpoczyna się droga krajowa Droga krajowa nr 1, krzyżują się ponadto drogi Droga krajowa nr 7 oraz S6. Sieć drogową uzupełnia 6 dróg wojewódzkich.

Gdańsk posiada obwodnicę tranzytową północ-południe w klasie drogi ekspresowej (Obwodnica Trójmiasta S6), omijającą centrum miasta od zachodu. Po otwarciu autostrady A1, obwodnica stanowi jej przedłużenie. Jednym z problemów transportowych Gdańska jest brak bezpośredniego połączenia portu gdańskiego z obwodnicą – najkrótsza trasa wiedzie przez centrum miasta. W związku z tym, na najbliższe lata planuje się budowę dwóch tras umożliwiających wyprowadzenie ruchu tego typu z centrum – południowej obwodnicy Gdańska oraz Trasy Sucharskiego.

Główną osią drogową miasta jest główna arteria komunikacyjna Trójmiasta, przebiegająca równolegle do linii kolejowej przez najważniejsze części miasta – Śródmieście, Wrzeszcz i Oliwę (leżące na tzw. Dolnym Tarasie). Dzielnice Górnego Tarasu, położone w zachodniej części miasta, posiadają znacznie gorszą sieć drogową, opierającą się głównie na drogach dojazdowych do obwodnicy (ul. Świętokrzyska, Trasa W-Z, ul. Słowackiego, ul. Spacerowa).

[edytuj] Transport publiczny

 Osobne artykuły: Tramwaje w Gdańsku, Autobusy w Gdańsku.

Kręgosłup transportu publicznego w aglomeracji trójmiejskiej stanowi Szybka Kolej Miejska, której pociągi kursują od Tczewa przez Gdańsk, Sopot, Gdynię, do Rumi, Redy, Wejherowa i Słupska, na odcinku Gdańsk-Gdynia z częstotliwością do 7-8 minut w szczycie, po własnym torowisku wydzielonym z sieci PKP Polskie Linie Kolejowe.

Transport miejski w Gdańsku zarządzany jest przez Zarząd Transportu Miejskiego (ZTM Gdańsk), zaś przewozy realizują Zakład Komunikacji Miejskiej sp. z o.o. (ZKM Gdańsk), PKS Gdańsk sp z o.o., oraz Warbus. Na zlecenie ZTM funkcjonuje 75 linii autobusowych stałych dziennych, 10 linii nocnych i 4 linie sezonowe (łączna długość 767,7 km) oraz 10 linii tramwajowych (łączna długość 116,7 km). W Gdańsku funkcjonują także przewoźnicy prywatni (m.in. P.A. Gryf, Roki-Trans, Angelus, Jurexbus i in.), którzy zapewniają głównie komunikację z okolicznymi miejscowościami.

W ramach wakacyjnej komunikacji turystycznej, miasta Gdańsk, Sopot i Hel postanowiły o uruchomieniu (od 2006 roku) tramwajów wodnych. Promy kursują na trzech liniach, obsługiwanych jednostkami Żeglugi Gdańskiej.

W 2007 roku, miasto Gdańsk wspólnie z trzynastoma gminami sąsiadującymi, utworzyło Metropolitalny Związek Komunikacyjny Zatoki Gdańskiej Jednym z pierwszych postanowień MZKZG była decyzja o wdrożeniu biletu metropolitalnego. Obecnie w ramach MZKZG można nabyć wspólne bilety 24-, 72-godzinne oraz miesięczne.

[edytuj] Transport lotniczy i żegluga morska

Znajdujący się w granicach miasta, w dzielnicy Matarnia, port lotniczy Gdańsk-Rębiechowo jest trzecim (po Warszawie i Krakowie) pod względem wielkości ruchu pasażerskiego portem lotniczym w Polsce. W 2008 obsłużył 1 954 177 pasażerów na 40 liniach krajowych i międzynarodowych.

Gdańsk posiada duży port morski, będący jednocześnie największym polskim portem. W 2008 przeładowano w nim towary o łącznej masie 17,07 mln t^[26]. Zdecydowaną większość przeładunków stanowiły masowe ciekłe i suche (odpowiednio: 10,61 i 4,04 mln t). Na pozostałą część składały się: kontenery 955 tys. t, ładunki drobnicowe 871 tys. t oraz przeładowywane w technologii ro-ro 602 tys. t.

Z Długiego Pobrzeża regularnie odbywają się rejsy białej floty, obsługiwanej przez przedsiębiorstwo Żegluga Gdańska, głównie na trasach wycieczkowych po porcie, na Westerplatte oraz do Sopotu i Gdyni. W Gdańsku Nowym Porcie znajduje się ponadto terminal pasażerski, z którego odpływają promy do Nynäshamn (Szwecja) linii Polferries.

[edytuj] Transport kolejowy

 Osobny artykuł: Kolej w Gdańsku.

Kolej żelazna dotarła do Gdańska 6 sierpnia 1852, gdy uruchomiono 1-torowy odcinek Tczew-Gdańsk, stanowiący fragment Pruskiej Kolei Wschodniej (Preußische Ostbahn) z Berlina poprzez Kostrzyn-Krzyż-Piłę-Bydgoszcz-Tczew do Gdańska i Królewca. W październiku 1857 Gdańsk uzyskał połączenie z Malborkiem. W 1870 oddano do użytku połączenie Słupsk-Gdańsk wybudowane przez Berlińsko-Szczecińskie Towarzystwo Kolejowe (Berlin-Stettiner Eisenbahn Gesellschaft). W latach 1876-1877, dzięki uruchomieniu linii Malbork-Iława-Działdowo-Mława, 1 września 1877 Gdańsk uzyskał połączenie kolejowe z Warszawą^[27]. Do końca II wojny światowej funkcjonowała zbudowana w 1914 linia kolejowa Gdańsk Wrzeszcz - Stara Piła [Kartuzy].

Lata powojenne przyniosły budowę wydzielonej, zelektryfikowanej linii SKM – w 1951 Gdańsk Główny-Gdańsk Nowy Port, w 1952 na odcinku Gdańsk Wrzeszcz-Sopot oraz w 1953 Sopot-Gdynia. Linia do Nowego Portu obecnie używana jest jedynie w ruchu towarowym.

 Zobacz też: Dyrekcja Kolei w Gdańsku.

[edytuj] Gdańszczanie

 Osobny artykuł: Honorowy Obywatel Miasta Gdańska.

• książę Świętopełk (ur. 1195, zm. 1266)
• biskup, dyplomata Jan Dantyszek (ur. 1485, zm. 1548)
• malarz Izaak van den Blocke (ur. 1572, zm. 1626)
• rzeźbiarz, architekt Abraham van den Blocke (ur. 1572, zm. 1628)
• autor polskiej gramatyki po łacinie (Gdańsk 1690) i po niemiecku (Gdańsk 1693), gdański nauczyciel Jan Karol Woyna (ur. 1605, zm. 1693)
• Gotfryd Lengnich (ur. 1689, zm. 1774) historyk, nauczyciel Stanisława Augusta Poniatowskiego
• rytownik Jeremiasz Falck (ur. 1610, zm. 1667)
• astronom Jan Heweliusz (ur. 1611, zm. 1687)
• inżynier miejski Jerzy Strakowski (ur. 1614, zm. 1675)
• fizyk Gabriel Fahrenheit (ur. 1686, zm. 1736)
• burmistrz, uczony Daniel Gralath (ur. 1708, zm. 1767)
• malarz Daniel Chodowiecki (ur. 1726, zm. 1801)
• kupiec, rajca Jan Uphagen (ur. 1731, zm. 1802)
• książę Adam Kazimierz Czartoryski, (ur. 1734, zm. 1823)
• pedagog, pastor Krzysztof Celestyn Mrongovius (ur. 1764, zm. 1855)
• filozof Arthur Schopenhauer (ur. 1788, zm. 1860)
• ksiądz katolicki, filozof Stefan Pawlicki (ur. 1839, zm. 1916)
• prezydent Senatu Wolnego Miasta Gdańska Ernst Ziehm (ur. 1867, zm. 1962)
• aptekarz i działacz polonijny Teofil Kopczyński (ur. 1872, zm. 1938)
• aktor teatralny i filmowy Max Adalbert (ur. 1874, zm. 1933)
• biskup gdański Edward O'Rourke (ur. 1876, zm. 1943)
• prezydent Senatu Wolnego Miasta Gdańska Heinrich Sahm (ur. 1877, zm. 1939)
• działacz Polonii gdańskiej Zygmunt Moczyński (ur. 1886, zm. 1960)
• prezydent Senatu Wolnego Miasta, pisarz i publicysta Hermann Rauschning (ur. 1887, zm. 1982)
• poseł do Volkstagu i działacz mniejszości żydowskiej Bernhard Kamnitzer (ur. 1890, zm. 1959)
• gdański działacz polityczny Richard Stachnik (ur. 1894, zm. 1982)
• pisarka Stanisława Przybyszewska (ur. 1901, zm. 1935)
• naukowiec, chemik, noblista Adolf Butenandt (ur. 1903, zm. 1995)
• pisarz, działacz polityczny Lech Bądkowski (ur. 1920, zm. 1984)
• aktor filmowy Eddi Arent (ur. 1925)
• pisarz noblista Günter Grass (ur. 1927)
• pierwszy Przewodniczący NSZZ Solidarność, Prezydent RP Lech Wałęsa (ur. 1943)
• premier RP Donald Tusk (ur. 1957)
• pisarz Paweł Huelle (ur. 1957)
• arcybiskup gdański Tadeusz Gocłowski (ur. 1931)
• aktor filmowy i teatralny, Zdzisław Kuźniar (ur. 1931)
• pisarz Jacek Dehnel (ur. 1980)

[edytuj] Miasta partnerskie

Lista miast partnerskich Gdańska^[28]:

Brema – Niemcy od 1976 Turku – Finlandia od 1987 Cleveland – USA od 1990 Barcelona – Hiszpania od 1990 Kalmar – Szwecja od 1991 Helsingør – Dania od 1992 Marsylia – Francja od 1992

Rouen – Francja od 1992 Kaliningrad – Rosja od 1993 Sefton – Wielka Brytania od 1993 Odessa – Ukraina od 1996 Astana – Kazachstan od 1996 Sankt Petersburg – Rosja od 1997 Rotterdam – Holandia od 1998

Wilno – Litwa od 1998 Nicea – Francja od 1999 Szanghaj – Chiny od 2004 Palermo, Sycylia – Włochy od 2005 Bytów – Polska od 2007[29]

[edytuj] Zobacz też

• Zivilgefangenenlager Neufahrwasser
• ORP Gdańsk
• Cmentarze żydowskie w Gdańsku

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e Województwo pomorskie Powiaty grodzkie Gdańsk • Gdynia • Słupsk • Sopot Powiaty ziemskie bytowski • chojnicki • człuchowski • gdański • kartuski • kościerski • kwidzyński • lęborski • malborski • nowodworski • pucki • słupski • starogardzki • sztumski • tczewski • wejherowski

p • d • e Miasta wojewódzkie Polski Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Gorzów Wielkopolski • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Łódź • Olsztyn • Opole • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Toruń • Warszawa • Wrocław • Zielona Góra